Site_map_promo

things_to_see_do_promo

Hanes a diwylliant Aberdâr

Mae hanes cyfoethog yn perthyn i Aberdâr, ac mae'n bosibl ei olrhain yn ôl i'r ddeuddegfed ganrif. Yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, tyfodd y dref yn ardal faestrefol a llewyrchus ac yn ganolfan fasnach. Roedd hyn er mwyn gwasanaethu'r twf yn y boblogaeth yn sgil pyllau glo a gweithfeydd haearn yr ardal.

Camlas Aberdâr

Roedd y gamlas yn hollbwysig i'r diwydiant yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd hi'n bwysig o ran sicrhau bod diwydiant yr ardal yn gallu cludo glo a haearn i ddociau Caerdydd yn ystod y chwyldro diwydiannol.

Map o Aberdâr

Mae map o Aberdâr ym 1868 ar gael yma.

Mae'r map yn amlygu mannau o ddiddordeb yn Aberdâr.

  • Eglwysi
  • High Street
  • Clwb Cyfansoddiadol Aberdâr
  • Canon Street
  • Commercial Street
  • Sgwâr Fictoria
  • Cardiff Street 
  • Green Fach

Cwmdâr (y pentref)

Cafodd pentref Cwmdâr ei adeiladu yn ystod y 1850au er mwyn cynnig cartrefi i weithwyr pyllau glo'r cwm. Cyn hynny, dim ond ychydig o ffermdai a thyddynnod oedd yng Nghwm Dâr.

Diwydiant glo Cwm Dâr

Mae'r cofnod cyntaf o gloddio glo yng Nghwm Dâr yn dyddio'n ôl i 1851, ond mae'n debyg bod y gwaith eisoes wedi dechrau cyn hynny. Roedd pedwar prif bwll glo yn y cwm:

  • Glofa Cwmdâr
  • Glofa Merthyr Dâr
  • Glofa Nantmelyn
  • Glofa Bwllfa Dâr

 

Rheilffyrdd Cwm Dâr

Roedd dwy reilffordd yn gwasanaethu Cwm Dâr. Roedd y Vale of Neath Railway yn rhan o'r Great Western Railway, a chyrhaeddodd Bwllfa ym 1857. Roedd y rheilffordd yn croesi dwy draphont bren a gafodd eu codi gan Isambard Kingdom Brunel. Cafodd yr ail reilffordd ei hagor ym 1866 ac roedd honno'n dilyn Afon Dâr o Aberdâr. Roedd y rheilffordd yma'n cael ei gweithredu gan y Taff Vale Railway. Cafodd y ddwy reilffordd eu troi'n ffyrdd neu lwybrau er mwyn cyrraedd Parc Gwledig Cwm Dâr.

Parc Gwledig Cwm Dâr

Dechreuodd y gwaith o adfer llawr y cwm ym 1971. Cafodd tomenni glo eu symud, cafodd cyfeiriad Afon Dâr ei newid a chafodd dau lyn eu creu. Cafodd Parc Gwledig Cwm Dâr ei agor ym 1973 ac, erbyn hyn, mae canolfan i ymwelwyr, maes carafanau a gwersylla, teithiau cerdded ac amrywiaeth eang o blanhigion ac anifeiliaid. 

NOTE - This site uses cookies and similar technologies.

If you not change browser settings, you agree to it.

I understand